Πώς να κατανοήσεις και να διαχειριστείς τα συναισθήματά σου: Η επιστήμη πίσω από τη συναισθηματική νοημοσύνη

Οι περισσότεροι από εμάς μεγαλώσαμε με την ιδέα ότι τα δύσκολα συναισθήματα πρέπει να τα ελέγχουμε, να τα κρύβουμε ή απλώς να τα ξεπερνάμε. Μάθαμε να ακούμε φράσεις όπως «μη θυμώνεις», «μην υπερβάλλεις», «ηρέμησε».

Τι γίνεται, όμως, όταν αντί να προσπαθούμε να διώξουμε ένα συναίσθημα, αρχίζουμε να αναρωτιόμαστε τι έχει να μας πει;

Σε αυτό το άρθρο ανακαλύπτουμε τις ιδέες του Dr. Marc Brackett για τη συναισθηματική νοημοσύνη και μαθαίνουμε πώς μπορούμε να κατανοούμε και να διαχειριζόμαστε τα συναισθήματά μας στην καθημερινή ζωή. Ο Dr. Brackett, ιδρυτής και διευθυντής του Yale Center for Emotional Intelligence, υποστηρίζει ότι η συναισθηματική νοημοσύνη δεν αφορά το να μην αισθανόμαστε έντονα, αλλά το να αναγνωρίζουμε, να κατανοούμε και να διαχειριζόμαστε όσα νιώθουμε.

Γιατί τα συναισθήματά μας δεν είναι εμπόδια που πρέπει να ξεπεράσουμε. Είναι πληροφορίες που χρειάζεται να μάθουμε να αποκωδικοποιούμε.

Υπάρχουν δύο τρόποι να αντιμετωπίσουμε τα συναισθήματά μας.

Ο πρώτος είναι να τα κρίνουμε. Να θυμώνουμε με τον εαυτό μας επειδή θυμώσαμε, να ντρεπόμαστε επειδή φοβηθήκαμε ή να κατηγορούμε τον εαυτό μας επειδή αισθανθήκαμε ζήλια.

Ο δεύτερος είναι να τα παρατηρούμε με περιέργεια.

Αντί να αναρωτιέσαι «Γιατί αντιδρώ τόσο υπερβολικά;», δοκίμασε να ρωτήσεις:

  • Τι ακριβώς αισθάνομαι αυτή τη στιγμή;
  • Τι προκάλεσε αυτό το συναίσθημα;
  • Μήπως κάποια ανάγκη μου δεν καλύπτεται;
  • Μήπως αισθάνομαι ότι παραβιάζεται κάποιο όριό μου;

Η διαφορά είναι σημαντική. Όταν σταματάμε να κρίνουμε τα συναισθήματά μας, δημιουργούμε χώρο για να τα κατανοήσουμε.

Δεν χρειάζεται να αισθάνεσαι μόνο χαρά, ηρεμία και ευγνωμοσύνη. Έχεις δικαίωμα να θυμώνεις, να απογοητεύεσαι, να φοβάσαι και να ζηλεύεις. Το ζητούμενο δεν είναι να εξαφανίσεις αυτά τα συναισθήματα, αλλά να καταλάβεις τι σου δείχνουν.

Ο Dr. Marc Brackett ανέπτυξε, μέσα από το έργο του στο Yale, την προσέγγιση RULER, ένα μοντέλο πέντε δεξιοτήτων που μας βοηθά να αναπτύξουμε τη συναισθηματική μας νοημοσύνη.

Μάθε να παρατηρείς τα σημάδια που σου δίνει το σώμα σου. Ένταση στους ώμους, ταχυκαρδία, σφιγμένο στομάχι, γρήγορες σκέψεις. Συχνά το σώμα αντιλαμβάνεται ότι κάτι μας επηρεάζει πριν ακόμη το συνειδητοποιήσουμε.

Προσπάθησε να ανακαλύψεις τι κρύβεται πίσω από το συναίσθημα.

  • Ο θυμός μπορεί να συνδέεται με την αίσθηση αδικίας.
  • Το άγχος μπορεί να σχετίζεται με την αβεβαιότητα για το μέλλον.
  • Η απογοήτευση μπορεί να προκύπτει από προσδοκίες που δεν εκπληρώθηκαν.
  • Η ένταση μπορεί να είναι αποτέλεσμα υπερβολικών απαιτήσεων και ανεπαρκούς χρόνου ή ενέργειας.

Αρκετές φορές το πρώτο συναίσθημα που αναγνωρίζεις δεν είναι πάντα και το βαθύτερο.

Προσπάθησε να γίνεις πιο συγκεκριμένος ως προς αυτό που αισθάνεσαι. Αντί για το γενικό «δεν είμαι καλά», αναρωτήσου: Είμαι απογοητευμένος; Αδικημένος; Αμήχανος; Ανασφαλής; Μήπως αισθάνομαι μοναξιά ή ματαίωση;

Όσο καλύτερα αναγνωρίζεις αυτό που νιώθεις, τόσο μπορείς να καταλάβεις τι χρειάζεσαι.

Μάθε να επικοινωνείς τα συναισθήματά σου με ειλικρίνεια, αλλά και με σεβασμό.Το να εκφράζεις τον θυμό σου δεν σημαίνει ότι χρειάζεται να φωνάξεις. Το να πεις ότι πληγώθηκες δεν σημαίνει ότι κατηγορείς τον άλλον.

Μπορείς να πεις: «Αυτό που συνέβη με απογοήτευσε και θα ήθελα να το συζητήσουμε».

Τέλος, μάθε να επιλέγεις πώς θα διαχειριστείς το συναίσθημά σου.Μερικές φορές χρειάζεσαι μια βαθιά ανάσα. Άλλες φορές μια συζήτηση, λίγη απόσταση, ξεκούραση ή μια διαφορετική οπτική απέναντι σε αυτό που συνέβη.

Η συναισθηματική ρύθμιση δεν σημαίνει καταπίεση. Σημαίνει ότι δεν αφήνεις το συναίσθημα να αποφασίζει αυτόματα για τη συμπεριφορά σου.

Όταν ένας άνθρωπος που αγαπάμε δυσκολεύεται, συχνά θέλουμε αμέσως να του δώσουμε λύση. Λέμε «μην ανησυχείς», «δεν έγινε τίποτα», «θα περάσει» ή προσπαθούμε να του δείξουμε τη θετική πλευρά μιας δύσκολης κατάστασης. Όμως, πολλές φορές αυτό που χρειάζεται ο άλλος δεν είναι μια λύση. Είναι να νιώσει ότι κάποιος τον καταλαβαίνει.

Για να γίνουμε πραγματικά υποστηρικτικοί απέναντι στους ανθρώπους μας, χρειάζεται να εξασκηθούμε σε πέντε πράγματα:

  • Ζεστασιά: Να δημιουργούμε ένα περιβάλλον ασφάλειας και αποδοχής.
  • Αποδοχή: Να μην κρίνουμε αυτό που αισθάνεται ο άλλος.
  • Ενεργητική ακρόαση: Να ακούμε χωρίς να διακόπτουμε ή να βιαζόμαστε να απαντήσουμε.
  • Σταθερή παρουσία: Να παραμένουμε δίπλα του χωρίς να προσπαθούμε να ελέγξουμε ή να εξαφανίσουμε το συναίσθημά του.

Αυτό είναι ιδιαίτερα σημαντικό και στη σχέση μας με τα παιδιά. Ένα παιδί που θυμώνει, απογοητεύεται ή φοβάται, δεν χρειάζεται πάντα να ακούσει τι πρέπει να κάνει. Πρώτα χρειάζεται να αισθανθεί ότι το καταλαβαίνουμε.

Πολλές φορές πιστεύουμε ότι είμαστε θυμωμένοι, ενώ κάτω από τον θυμό υπάρχει κάτι διαφορετικό. Μπορεί να νιώθουμε αδικία, απόρριψη, ντροπή ή φόβο. Για παράδειγμα, μπορεί να αντιδράσουμε έντονα σε μια παρατήρηση στη δουλειά, ενώ αυτό που πραγματικά μας έχει πληγώσει είναι η αίσθηση ότι δεν μας εκτιμούν. Ή μπορεί να αισθανόμαστε άγχος βλέποντας τις επιτυχίες των άλλων στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, ενώ στην πραγματικότητα βιώνουμε σύγκριση, ανασφάλεια ή φόβο ότι μένουμε πίσω.

Όταν αναγνωρίζουμε το πραγματικό συναίσθημα, μπορούμε να επιλέξουμε και μια πιο κατάλληλη αντίδραση.Δεν είναι το ίδιο να προσπαθείς να ηρεμήσεις τον θυμό σου και το ίδιο να χρειάζεται να αναγνωρίσεις ότι αισθάνεσαι παραμελημένος ή ότι έχεις ανάγκη από περισσότερη σύνδεση.

Ο ανθρώπινος νους έχει την τάση να συμπληρώνει τα κενά με βάση τους δικούς του φόβους και τις ανασφάλειες. Όταν ο σύντροφός μας σιωπά, μπορεί να υποθέσουμε ότι είναι θυμωμένος μαζί μας. Όταν το παιδί μας απομακρύνεται, μπορεί να θεωρήσουμε ότι μας απορρίπτει ή ότι προσπαθεί να μας προκαλέσει.

Όμως, αυτό που υποθέτουμε δεν είναι απαραίτητα και αυτό που συμβαίνει. Αντί να βγάζουμε συμπεράσματα, μπορούμε να μοιραστούμε αυτό που αισθανόμαστε και να δείξουμε πραγματικό ενδιαφέρον για τον άλλον. Για παράδειγμα: «Παρατήρησα ότι έχεις απομακρυνθεί λίγο. Θέλεις να μου πεις τι συμβαίνει;»

Η περιέργεια και η ανοιχτή επικοινωνία μάς βοηθούν να αντικαταστήσουμε τις υποθέσεις με πραγματική σύνδεση.

Δεν χρειάζεται να εφαρμόζουμε περίπλοκες τεχνικές κάθε φορά που βιώνουμε ένα έντονο συναίσθημα. Μερικές απλές πρακτικές μπορούν να μας βοηθήσουν να δημιουργήσουμε μια μικρή απόσταση ανάμεσα σε αυτό που αισθανόμαστε και στον τρόπο που αντιδρούμε.

Πριν απαντήσεις σε ένα μήνυμα που σε ενόχλησε ή ξεκινήσεις έναν καβγά για κάτι ασήμαντο, κάνε μια παύση και αναρωτήσου:

«Θα έχει πραγματικά σημασία αυτό σε έναν μήνα από σήμερα;»

«Αξίζει να αφιερώσω την πολύτιμη ενέργειά μου;»

Δεν σημαίνει ότι πρέπει να αγνοείς όσα σε ενοχλούν. Σημαίνει ότι επιλέγεις ποιες καταστάσεις αξίζουν την ενέργεια και την αντίδρασή σου.

Όταν βρίσκεσαι απέναντι σε έναν άνθρωπο που εκφράζει έντονα συναισθήματα, προσπάθησε να παρατηρήσεις τη συμπεριφορά του χωρίς να την αφήνεις να καθορίζει αυτόματα τη δική σου. Μπορείς να δείξεις κατανόηση χωρίς να αναλάβεις την ευθύνη για τη συναισθηματική κατάσταση του άλλου.

Πάρε πέντε αργές αναπνοές και προσπάθησε να σκεφτείς τρία συγκεκριμένα πράγματα για τα οποία αισθάνεσαι ευγνωμοσύνη σήμερα.

Δεν χρειάζεται να αρνηθείς τη δυσκολία που βιώνεις. Μπορείς να αναγνωρίζεις ότι κάτι σε δυσκολεύει και ταυτόχρονα να βλέπεις όσα εξακολουθούν να πηγαίνουν καλά στη ζωή σου.

Σύμφωνα με όσα υποστηρίζει ο Dr. Brackett, η συναισθηματική νοημοσύνη δεν σημαίνει ότι δεν θυμώνεις, δεν αγχώνεσαι, δεν ζηλεύεις ή δεν απογοητεύεσαι. Σημαίνει ότι μαθαίνεις να αναγνωρίζεις τα συναισθήματά σου, να κατανοείς από πού προέρχονται και να επιλέγεις πώς θα ανταποκριθείς σε αυτά.

Δεν χρειάζεται να είμαστε πάντα ήρεμοι. Δεν χρειάζεται να έχουμε πάντα τον έλεγχο. Και σίγουρα δεν χρειάζεται να νιώθουμε ενοχές επειδή βιώνουμε δύσκολα συναισθήματα.

Χρειάζεται, όμως, να αναπτύξουμε μια πιο ουσιαστική σχέση μαζί τους. Να ακούμε τον εαυτό μας αντί να τον κρίνουμε. Να προσπαθούμε να κατανοούμε τους ανθρώπους γύρω μας, αντί να βγάζουμε βιαστικά συμπεράσματα. Και να θυμόμαστε ότι η συναισθηματική ωριμότητα δεν βρίσκεται στο να μην αισθανόμαστε, αλλά στο να μπορούμε να αισθανόμαστε χωρίς να χάνουμε τον εαυτό μας.

Γιατί δεν μπορούμε πάντα να επιλέγουμε τι θα αισθανθούμε. Μπορούμε, όμως, να μάθουμε να επιλέγουμε τι θα κάνουμε με αυτό που αισθανόμαστε.

Πηγές-Βιβλιογραφία

Brackett, M. (2025, September 21). The overreaction epidemic—and what to do about it. TIME. https://time.com/7317137/the-overreaction-epidemic/

Collaborative for Academic, Social, and Emotional Learning. (n.d.). RULER approach. CASEL Program Guide. https://pg.casel.org/ruler-approach/

Fernyhough, C., & Borghi, A. M. (2023). Inner speech as language process and cognitive tool. Trends in Cognitive Sciences, 27(12), 1180–1193. https://doi.org/10.1016/j.tics.2023.08.014

Robbins, M. (n.d.). How to master your emotions & never get angry or bothered by anyone [Audio podcast episode]. The Mel Robbins Podcast. https://www.melrobbins.com/episode/episode-415/

Αφήστε μια απάντηση

Η ηλ. διεύθυνση σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *